GNIEZNO - PIERWSZA STOLICA POLSKI

Powiększ O Gnieźnie można mówić na różne sposoby - na przykład przypominając legendę o białym orle, który wzleciał w górę z gniazda na oczach Lecha, Czecha i Rusa, a Lech w tym miejscu postanowił wznieść gród i przyjąć owego ptaka za symbol swego ludu. Można o nim mówić jako o pierwszej stolicy kształtującego się państwa polskiego, o potędze grodu, o miejscu tak ważnych politycznych wydarzeń jak zjazd gnieźnieński w 1000 roku. Można mówić o pierwszej polskiej archikatedrze i koronacjach w niej polskich królów. Można o nim wreszcie mówić jako o mieście świętego Wojciecha, gdyż oficjalnie taka nazwę przyznała mu w 1994 roku Kongregacja do spraw Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Kurii Rzymskiej, uznając tego biskupa męczennika za patrona miasta.

Dziś najwspanialszym świadkiem ponad tysiącletnich dziejów Gniezna jest bazylika archikatedralna pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Pokolenia dodawały do niej kolejne działa sztuki tworząc harmonijną całość. Romańskie podziemia, gotycka bryła, barokowy wieniec kaplic i wyposażenie najwyższej klasy ze wszystkich epok, czynią z niej skarbnicę polskiej kultury o europejskim wymiarze.

Powiększ Nie wiadomo ile było świątyń na Wzgórzu Lecha, zanim obecną gotycką wzniósł w XIV wieku, człowiek niezwykłej miary, abp Jarosław Bogoria Skotnicki. Na podstawie zachowanych reliktów przypuszcza się nawet, że pierwsza świątynia chrześcijańska stanęła tu pod koniec IX wieku, a więc kilkadziesiąt lat przed oficjalnym przyjęciem chrztu przez Polskę w roku 966. Odkryte relikty wcześniejszych budowli można dziś oglądać w podziemiach katedry.

Gnieźnieńska katedra jest bazylika trójnawową, z obejściem wokół prezbiterium. Jej wnętrze otaczają dwie zakrystie, biblioteka, nowy kapitularz, 3 kruchty oraz 13 kaplic. Ale choć każda z tych kaplic zasługuje na oddzielną uwagę to jednak pozostaną one w cieniu dwóch katedralnych cudów: Drzwi Gnieźnieńskich oraz relikwi św. Wojciecha.

Opowiedziana na 18 polach drzwi z brązu historia życia i śmierci świętego Wojciecha, od narodzin po złożenie do grobu, to najwspanialsze działo sztuki romańskiej w Polsce. "Czytać" należy najpierw od dołu ku górze skrzydło lewe, a potem od góry do dołu skrzydło prawe. Drzwi odlano około 1170-1180 roku, prawdopodobnie w Gnieźnie, a ich twórcami byli przypuszczalnie artyści znad Mozy. Najcenniejsze dla wiernych są jednak otoczone czcią relikwie św. Wojciecha, umieszczone w centralnym miejscu prezbiterium.

Powiększ Wczesnobarokowy relikwiarz, ustawiony na postumencie z czarnego marmuru, ma kształt srebrnej trumny z leżącą na wierzchu postacią świętego w biskupich szatach. Relikwiarz wykonany w 1662 roku przez gdańskiego złotnika Piotra van der Rennen, unosi sześć orłów, a podtrzymują go na swych ramionach klęczące postacie symbolizujące cztery stany: rycerski, mieszczański, chłopski i duchowny. Odrestaurowany (po zbezczeszczeniu przez złodziei w 1986 roku) relikwiarz powrócił do świątyni w 1987 roku. Nad nim ustawiono zrekonstruowaną w latach 1995-97 barokowa konfesję, wzorowana na dziele Berniniego z bazyliki św. Piotra w Rzymie. Za konfesją znajduje się piękna, z czerwonego marmuru, gotycka tumba św. Wojciecha, ufundowana przez abp Jakuba ze Sienna.

Nie trzeba też jechać do Krakowa, by obejrzeć dzieło Wita Stwosza - jego autorstwa jest bowiem marmurowa płyta nagrobna bpa Zbigniewa Oleśnickiego, znajdująca się w katedrze, pod chórem muzycznym.

Ślady przeszłości Gniezna można znaleźć nie tylko w katedrze i Muzeum Archidiecezjalnym ze wspaniałymi zbiorami (m.in. inkunabuły, dzieła sztuki sakralnej, portrety trumienne).

Powiększ Przeszłość Gniezna to także kościół św. Jana Chrzciciela sięgający swą metryką polowy XIII stulecia, choć obecna gotycka świątynia wzniesiona została w sto lat później. Trzeba koniecznie do niej zajrzeć, by zdążyć jeszcze ujrzeć piękne polichromie z końca XIV wieku, malowane techniką "al secco", które, niestety, mimo zabezpieczeń, znikają pod wpływem światła i wilgoci. Gniezno to także kościół ojców franciszkanów, których około 1259 roku sprowadził książę Bolesław Pobożny i jego żona Jolenta. Świątynia kilkakrotnie przebudowywana, powstała z połączenia kościoła franciszkanów i oratorium klarysek fundowanego przez Przemysła II, jest miejscem przechowywania relikwi błogosławionej Jolenty, która u klarysek spędziła koniec swojego życia. To wreszcie kościół farny Św. Trójcy z początku XV wieku, z interesującą kaplicą Bractwa Literackiego powstałego w 1594 roku, którego celem było szerzenie umiejętności pisania i czytania. Obowiązkiem każdego członka bractwa było przekazanie tych umiejętności w ciągu jednego roku trzem mężczyznom lub... jednej kobiecie. Gniezno to także Muzeum Początków Państwa Polskiego z interesującymi ekspozycjami.

Powiększ Powiększ Polichromia z końca XIV w. w kościele św. Jana Chrzciciela Powiększ Powieksz