POZNAŃ - POKŁOŃ SIĘ WŁADCOM

Powiększ Choć pierwsza wzmianka o grodzie w Poznaniu pojawia się dopiero w roku 1005 w kronice Thietmara, to jednak wiadomo, że już w II połowie X wieku, w czasach Mieszka I odgrywał on znaczącą rolę. Potwierdzają to odkrycia archeologiczne - od przedwojennych, gdy odsłonięto potężne wały grodu, nie mające odpowiednika we wczesnopiastowskiej Polsce, poprzez powojenne odkrycia reliktów preromańskich i romańskich (w tym fragmentów domniemanych mis chrzcielnych oraz grobowców Mieszka I i Bolesława Chrobrego) w podziemiach poznańskiej katedry, aż po najnowsze, z lipca 1999 roku, odnalezienie fragmentów murów palatium Mieszka I. A wszystko to dotyczy Ostrowa Tumskiego, najstarszej części Poznania, ale też kolebki polskiego państwa i polskiego Kościoła. Już w 968 roku Poznań był siedzibą biskupstwa misyjnego. Niewielki gród, jaki tu prawdopodobnie przy przeprawie przez wartę istniał, przekształcony został w II połowie X wieku w potężną twierdzę państwa wczesnopiastowskiego.

W 1253 roku Przemysł I, na lewym brzegu Warty, lokował Poznań na prawie magdeburskim. Realizując pełny program zachodnioeuropejskiego miasta, wytyczono rynek (o wymiarach 140 x 140 m) z wychodzącymi zeń 12 ulicami. Zaczęto wznosić okazałe budowle, miasto otoczono murami, a jednym z elementów umocnień stał się zamek wzniesiony w II połowie XIII wieku.

Powiększ Niewiele przetrwało w Poznaniu materialnych pamiątek z okresu piastowskiego. Niektóre, jak pozostałości grodowej zabudowy z czasów Mieszka I i Bolesława Chrobrego, wciąż - miejmy nadzieją - czekają na archeologów, inne przebudowywane przez wieki zmieniły swój wygląd całkowicie. Tak jak bazylika archikatedralna pod wezwaniem świętych Apostołów Piotra i Pawła, nekropolia Piastów. I choć w jej podziemiach do dziś możemy oglądać relikty katedry preromańskiej i romańskiej, obecna świątynia ma kształt gotyckiej bazyliki trzynawowej, z obejściem wokół prezbiterium i wieńcem kaplic. Po zniszczeniach 1945 roku nie przywrócono jej XVIII-wiecznych form, jakie miała przed II wojną światową, ale przeprowadzono regotyzację budowli. Wojenne zniszczenia, zwłaszcza nawy głównej, spowodowały, że część wyposażenia świątyni uzupełniono obiektami sprowadzonymi ze Śląska. Po latach poszukiwań, w 1990 roku powróciły do katedry, powstałe na przełomie XV i XVI wieku, słynne płyty nagrobne z norymberskiego warsztatu Vischerów, zrabowane przez Niemców, a odnalezione w Ermitażu. Najmniej ucierpiały w czasie wojny boczne kaplice, gdzie do dziś podziwiać możemy prawdziwe arcydzieła rzeźbiarskie minionych wieków.

Powiększ Ale najsłynniejsza w poznańskiej katedrze jest Kaplica Królów Polskich zwana powszechnie Złota Kaplicą, a ufundowana w ubiegłym stuleciu ze składek społeczeństwa trzech zaborów, a także cara Rosji i pruskiego następcy tronu. W kaplicy, o bogatym wystroju wczesnochrześcijańskim, umieszczono neogotycki sarkofag pierwszych polskich władców (z elementami gotyckiego nagrobka Bolesława Chrobrego wystawionego przez króla Kazimierza Wielkiego) i posągi Mieszka I i Bolesława Chrobrego, ufundowane przez Edwarda Raczyńskiego, autorstwa znakomitego berlińskiego rzeźbiarza Christiana Raucha.

W wędrówce po Ostrowie Tumskim nie sposób ominąć cennego kościoła gotyckiego z I połowy XV wieku pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, dzieła Hanusza Prusa. Według tradycji stanął on na miejscu, gdzie znajdowała się kaplica Dąbrówki. Tu w 1999 roku odkryto fragmenty palatium. Tuż obok kościoła NMP wznosi się pochodząca z początku XVI wieku Psałteria, czyli dom dla księży psałterzystów zobowiązanych do śpiewania psalmów w katedrze. Zarówno Psałteria, jak i zachowany do dziś gmach Akademii Lubrańskiego wzniesione zostały przez jednego z najznamienitszych duchownych, bpa Jana Lubrańskiego.

Piastowskie czasy pamięta kościół św. Jana Jerozolimskiego za Murami, na Komandorii, wzniesiony na przełomie XII i XIII wieku, na terenie podarowanym wcześniej joannitom przez Mieszka Starego. Ta romańska świątynia, później przebudowana, była pierwszą w Wielkopolsce i jedną z pierwszych w kraju budowli wzniesionych z cegły.

Powiększ Jeśli zaś z Komandorii i Ostrowa Tumskiego dojdziemy na Stary Rynek, o krok od niego, na Wzgórzu Przemysła, leży najstarsza królewska rezydencja w Polsce. Zamek zaczął wznosić w II połowie XIII wieku Przemysł I, kończył jego syn Przemysł II, który w roku 1295 stał się pierwszym po 200 latach koronowanym władcą Polski. Zamek, górujący nad miastem, był wówczas największym budynkiem świeckim na ziemiach polskich. Włączony w system murów miejskich szczycił się najoryginalniejszymi rozwiązaniami architektury obronnej. Od czasów Wacława Czeskiego był siedzibą namiestnika królewskiego, czyli starosty generalnego, a rezydencją królewską w czasie pobytów monarchy. Rozbudowany został przez Władysława Jagiełłę, który zatrzymywał się tu prawie co rok. Poczynając od wieku XVI zamek popadał w ruinę. Jego północną część odbudowano w formach barokowych z przeznaczeniem na miejsce składowania akt dopiero w roku 1783. W tym kształcie odrestaurowano część budowli po zniszczeniach 1945 roku. Do dziś zachowały się gotyckie piwnice, a zamek wciąż czeka na odbudowę.