BRONISZEWICE

Wieś w gminie Czermin,położona 7 km na północ od Pleszewa.

Broniszewice pojawiły się na kartach historii w 1393 r.,>gdy były gniazdem Broniszów (Broniszewskich) herbu Pomian. Parafię tutejszą utworzono w 1411 r. staraniem kanonika kujawskiego Mikołaja Broniszewskiego. Później wieś należała do Suchorzewskich i Lipskich, a w latach 1750-1858 - do Wężyków. W 1907 r. została rozparcelowana przez niemiecką Komisję Kolonizacyjną.

Wieś ma interesujący układ przestrzenny, rozproszony na znacznej przestrzeni. Spowodowane jest to działalnością osiedleńczą po uwłaszczeniu chłopów, gdy zezwolono na budowę gospodarstw tylko w wyznaczonych miejscach, a także pruska kolonizację na pocz. XX w. Nietypowe jest istnienie na terenie wsi dwóch parafii. Czasem spotyka się podział na Broniszewice Stare w pobliżu kościoła św. Michała i Nowe wzdłuż drogi do Czermina.

Oskar Kolberg w 2 poł. XIX w. odnotował tu: starą wieś w rejonie kościoła, Mazury przy drodze do Grodziska (od Mazurka - pierwszego gospodarza, który się tam wybudował). Paździory od strony Żbików (też od nazwiska pierwszego mieszkańca), Rogatkę przy drodze z Żegocina do Grodziska (gdzie mieszkali strażnicy graniczni) i karczmę Ostatni Grosz - samotne zabudowania na skraju lasu przy trakcie do Pleszewa.

W centralnej części Broniszewic, po zachodniej stronie szosy Pleszew - Chocz, znajduje się pałac neoklasycystyczny, z wieżą o dachu piramidalnym w narożniku. Na elewacji wieży znajduje się data budowy 1892 i inicjały właściciela - Józefa Brandta.

W 1920 r. pałac został zakupiony przez Siostry_Opiekunki od św. Dominika, które prowadzą w nim dom pomocy społecznej dla dzieci. Obok rozciąga się park krajobrazowy (5,73 ha), rozplanowany w 2 poł. XIX w. Wysepka na stawie parkowym jest miejscem, gdzie w XV-XVI w. stał murowany dwór obronny.

Folwark znajdujący się po przeciwnej stronie drogi dojazdowej, został bez śladu podzielony między gospodarstwa chłopskie. Zachowały się natomiast pozostałości części przemysłowej majątku, położone na północ od parku: ruiny gorzelni z 1853 r., z kominem ostrosłupowym zdobionym dekoracją z cegieł klinkierowych, a także sąsiadująca z gorzelnią dawna mleczarnia, zbudowana w latach 1893-95. Jeszcze dalej na północ stoi przy skrzyżowaniu dróg budynek dawnej karczmy z końca XIX w.

W pewnej odległości na wschód od parku wznosi się neogotycki kościół św. Michała Archanioła, powstały w latach 1896-99. Na zewnętrznej ścianie kościoła w 1977 r. odsłonięto tablicę poświęconą Stanisławowi Mikołajczykowi i współpracującemu z nim ks. Józefowi Kledzikowi. Obok kościoła urządzono kwaterę grobów sióstr dominikanek.

Stanisław Mikołajczyk
Stanisław Mikołajczyk (1901-66) był wybitnym działaczem ludowym, posłem na sejm, w latach 1943-45 premierem rządu emigracyjnego w Londynie, a potem do 1947 r. wicepremierem Rządu Jedności Narodowej i przywódcą legalnej opozycji antykomunistycznej. W latach 1912-25 mieszkał z rodzicami w pobliskim Strzyżewie, a z Dobrzycy pochodziła jego żona Cecylia z Ignasiaków. Później często tu bywał, po raz ostatni (entuzjastycznie witany) w październiku 1945 r.

Józef Kledzik
Józef Kledzik (1887-1949) urodził się w Dziembowie koło Chodzieży. Po ukończeniu gimnazjum w Rogoźnie oraz studiach teologicznych w Gnieźnie i Poznaniu był wikariuszem m.in. w Ostrzeszowie, gdzie należał do organizatorów powstania wielkopolskiego. W 1921 r. został proboszczem w Broniszewicach. Organizował tu kursy zawodowe i oświatowe dla rolników. Był m.in. członkiem zarządu wojewódzkiego Stronnictwa Ludowego w Poznaniu, wicemarszałkiem sejmiku wojewódzkiego i prezesem rady nadzorczej banku spółdzielczego w Pleszewie. Wspólnie ze Stanisławem Mikołajczykiem działał w Stronnictwie Ludowym i Wielkopolskim Związku Młodzieży Wiejskiej.

W odległości 1,5 km na północny-wschód od tej części wsi znajdowała się wieś Polskie, notowana w źródłach od 1412 r. W XVI i XVII w. należała ona do Suchorzewskich, a od poł. XVIII w. wchodziła jako folwark w skład majętności broniszewickiej. Na pocz. XX w. został on rozparcelowany, a nazwa wsi praktycznie zanikła.

Przy drodze do Czermina znajduje się neobarokowy kościół św. Piotra i Pawła, z wieżą zwieńczoną blaszanym hełmem, wzniesiony w 1914 r. dla osadzonych w tym okresie w okolicy katolików narodowości niemieckiej. Stoją przy nim plebania i organistówka z tego samego okresu, a w sąsiedztwie szkoła podstawowa z XIX/XX w. Po przeciwnej stronie szosy zachowała się dawna oberża z lat 1905-08, kryta dachem mansardowym, w latach międzywojennych poszerzona o salę zebrań wiejskich.

Przy asfaltowej drodze z tej części wsi do Marszewa, 2,5 km od kościoła św. Piotra i Pawła, położone s.a. pozostałości dawnego folwarku marianin (Marynin), założonego w latach siedemdziesiątych XIX w. przez Skórzewskich i rozparcelowanego po 1907 r.).

Zdjęcia:

Opracowanie: Stanisław Kałka
na podstawie:
Powiat Pleszewski, WBP Poznań 1999