GRAB

Miejscowość na przełomie XIV i XV w. znajdowała się w posiadaniu rodu Wczelisów, z których pierwszy znany z imienia Jan Kamblan pojawia się w roku 1406. Ród ten posiada wieś aż do połowy XVII w, przy czym od początku XVI w przybrali oni nazwisko Grabscy. W końcu XVII wieku wieś przeszła w posiadanie Koźmińskich, następnie Prusimskich (aż do 1748 r.). Od 1765 r. należy do kasztelanowej Weroniki Rogozińskej. W roku 1769 nowymi właścicielami są Pomińscy, a od 1776 Wojciech Rudnicki, od 1791 Pruscy. W latach 1862-64 właścicielką jest Anna Matecka, od 1881 Zygmunt Mycielski, od 1892 Edmund Taczanowski. W 1926 r. Grab dzierżawią Ciążyńscy.

Z dawnego założenia dworskiego w Grabie pozostała tylko część rezydencjonalna, a część folwarczna uległa całkowitemu zniszczeniu. Pozostałości świadczą jednak o dawnej świetności i wielkości majątku.

Powiększ Powiększ Powiększ Powiększ Powiększ Klasycystyczny pałac wzniesiono w latach 1805-10. W połowie XIX w. od zachodu dostawiono wieżę i taras, przebudowując jednocześnie wnętrza. Pałac jest budynkiem dwukondygnacyjnym, podpiwniczonym, kryty dachem czterospadowym, podobnie jak czterokondygnacyjna wieża.

Wewnątrz zachowany został dwutraktowy układ wnętrz. Korpus główny z portykiem poprzedzony jest schodami i sienią i dużym salonem na osi, z którego prowadzi wyjście na taras. Od wschodu kwadratowa wieża, mieszcząca schody i aneks połączony windą z kuchnią znajdującą się w piwnicy. Tynkowane elewacje posiadają wystrój klasycystyczny, zaś wieża - neorenesansowy. W zwieńczeniu zachowane pełne belkowanie z gzymsem w konsolach.
Front stanowi czterokolumnowy portyk w wielkim porządku z panopliami i tarczami herbowymi w tympanonie. W głębi portyku między pilastrami płycizny z płasko rzeźbionymi alegoriami kontynentów. Nad otworami okiennymi parteru płycizny z dekoracją sztukatorską. Zachowana do dziś stolarka drzwiowa (część z polichromiami), sztukatorskie dekoracje sufitów na parterze oraz arkadowe wydzielenie korytarza z holu na piętrze.

W sąsiedztwie stoi klasycystyczna oficyna z pocz. XIX w (obecnie szkoła). Z tyłu rozciąga się zaniedbany park (14,63 ha) z ok. 1860 r., w którym jest aleja wiązowa, szpalery grabów i głogów oraz duży staw (1,4 ha), na którym znajduje się wysepka.

Literatura: J. Jackowski - "Szlak:Gołuchów- Żerków".
Zdjęcia: Mirosław Kubiak