KOWALEW

Wieś w gminie Pleszew, położona 4 km na zachód od miasta, przy szosie do Krotoszyna, od której odgałęziają się tu liczne boczne drogi, oraz linii kolejowej Poznań-Katowice.

Pierwotnie było to gniazdo rodziny Kowalewskich, herbu Nowina. Pierwsza wzmianka z 1414 r. (Cowalewo). Później wieś należała do Parczewskich, od 1760 r. do Kurcewskich, a przed 1877 r. przeszła na Mukołowskich. Po 1895 r. została rozparcelowana przez Komisję Kolonizacyjną, pozostała zaś resztówka należała do Bruggemannów. W 1927 r. kupił ją pochodzący z Podola Karol Belina-Brzozowski.

W Kowalewie urodziła się poznańska malarka Dora Mukułowska (1880-1946)

Przy skrzyżowaniu szosy z drogą do Suchorzewa wznosi się kościół parafialny św. Bartłomieja Apostoła.

Powiększ Powiększ
Kościół istniał tu już w końcu XV w., a kolejny (także drewniany)wzniesiono w 1638 r. Na jego miejscu krótko przed II wojną światową rozpoczęto budować świątynię murowaną (proj. Marian Andrzejewski). W okresie okupacji hitlerowskiej w częściowo ukończonej budowli magazynowano sprzęt wojskowy, a później słomę i siano; 17.01.1944 r. pożar zniszczył wnętrze, a Niemcy zburzyli nadpalone mury. Kościół odbudowano w latach 1947-54.

Wnętrze świątyni kryte jest spłaszczonym pseudosklepieniem. W ołtarzu głównym umieszczono obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem (tzw. Tronującej) z ok. 1640 r., a dwa skromne ołtarze boczne zawierają fragmenty z 2 poł. XVII w. Obok stoi plebania z ok 1910 r., z dekoracją secesyjną.

Na północ od kościoła położony jest dwór neoklasyczny z 2 poł. XIX w., w 1927 r. odremontowany i poszerzony o werandę od strony południowej. Na lewo od niego stoi murowano-kamienny budynek gospodarczy z 1887 r. W otaczającym parku (2,97 ha) pochodzącym z XIX/XX w. z 3 stawami, rośnie m.in. buk odmiany purpurowej o obw. 280 cm. Nad wyschniętym stawem znajduje się sztuczny kopiec.



Przy zakręcie szosy stoi dawna szkoła z końca XIX w., obecnie przedszkole. Nieco dalej w latach 1973-75 powstała nowa szkoła. Przy wjeździe do niej ustawiono kamień (wys. 70 cm, średnica dołem 50 cm), który miałby być dawnym ołtarzem ofiarnym. Naprzeciwko szkoły znajduje się dom drewniany z XIX/XX w. Nieco z tyłu za tym budynkiem znajduje się nowo wybudowana Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej.



W północnej części wsi położona jest stacja normalnotorowa dla Pleszewa, z zabudowaniami z końca XIX w. i wieżą ciśnień powstałą w 1941 r. Na ścianie budynku dworca widnieje tablica ku czci Józefa Piłsudskiego, odsłonięta w okresie międzywojennym, ukryta na początku okupacji hitlerowskiej i powtórnie wmurowana 12 XI 1989 r. W sąsiedztwie zwraca uwagę białodrzew o obw. 380 cm (uszkodzony). Po przeciwnej stronie torów znajduje się stary magazyn kamienny, a nieco dalej nieczynna cegielnia z końca XIX w. (obecnie przerobiona na piekarnię i magazyny - własność prywatna). W pobliżu jest też dworzec kolei wąskotorowej z pocz. XX w.

Przy wylocie w kierunku Pleszewa ma siedzibę mleczarnia, założona w 1884 r., w której w 1959 r. uruchomiono zakład produkcji serów topionych. Na ścianie zewn. wmurowano tablicę z okazji 100-lecia zakładu.

Obok przejazdu kolejowego, zachował się krzyż drewniany, z 1860 r. - dzieło rzeźbiarza ludowego Pawła Brylińskiego, autora wielu podobnych krzyży w płd. Wielkopolsce. Pod figurą Ukrzyżowanego widnieje na nim kielich i figura św. Weroniki, poniżej rzeźby świętych Jana, Walentego i Wawrzyńca oraz figura Matki Boskiej Bolesnej, a na szczycie rzeźba pelikana jako symbolu miłości (w trakcie remontu w 1984 r. rzeźby te umieszczono na nowym krzyżu).

Literatura: P. Anders, A. Gulczyński, J. Jackowski - Powiat Pleszewski, WBP Poznań 1999
Zdjęcia: Marcin Czerwiński, Stanisław Kałka, Mirosław Kubiak