PLESZEWIANIE ZNANI Z POMNIKA

Szczególny i wyjątkowy w historii Pleszewa był rok 1983. Do dnia dzisiejszego w świadomości części mieszkańców naszego miasta, rok ten kojarzy się, jako rok obchodów 700-lecia miasta. Bogaty program obchodów spowodował, że jubileusz ten na stałe przejdzie do historii Pleszewa. Część z wówczas podjętych działań są widoczne do dnia dzisiejszego i służą mieszkańcom nie tylko Miasta i Gminy Pleszew, ale również całego powiatu.

Z okazji i dla upamiętnienia 700-lecia Pleszewa w centralnym punkcie miasta - w Rynku wykonano granitowo-betonowy obelisk. Projekt stworzył kaliski artysta A. Ozimina, zaś wykonania podjął się pleszewski rzemieślnik Mieczysław Borkowski. Od strony zachodniej znajduje się płaskorzeźba Przemysła II i napis - "700-lecie historii miasta Pleszewa". Na drugiej stronie herb Pleszewa i napis: "Wpisani w historię miasta: Józef Wilczek, Kazimierz Niesiołowski, Włodzimierz Jacorzyński". Na obelisku znajduje się również informacja o fundatorach: "(...) wierne swemu miastu rzemiosło jako symbol więzi i jedności".

W zamyśle organizatorów jubileuszowych uroczystości było wyeksponowanie na obelisku, nie tylko Przemysła II, ale równiez wybitnych i zasłużonych mieszkańców Miasta. W każdym okresie istnienia Pleszewa można znaleźć nazwiska tych osób, które w sposób szczególny i wyjątkowy zasłużyły się dla jego rozwoju. Stąd też wybór osób, które należało umieścić na obelisku był trudny i budził wiele emocji.

Odsłonięcia pomnika, na którym w efekcie uwieczniono wspomniane wcześniej nazwiska Józefa Wilczka, ks. Kazimierza Niesiołowskiego oraz Włodzimierza Jacorzyńskiego dokonano 8 czerwca 1983 roku. W obecności mieszkańców Pleszewa, uroczystego odsłonięcia dokonali ks. kanonik Julian Badziński (ówczesny proboszcz parafii pw. Ścięcia Św. jana Chrzciciela), Marian Straburzyński (wówczas przewodniczący Miejsko-Gminnej Rady Narodowej) oraz Mieczysław Kołtuniewski (wówczas Naczelnik Miasta i Gminy Pleszew).

Józef Wilczek

Spośród wymienionych na obelisku osób najmniej informacji jest na temat Józefa Wilczka. Wiadomo, że był szewcem, który w roku 1765 został burmistrzem Pleszewa. Nazwisko Wilczka pojawia się przede wszystkim w kontekście ukazania znaczenia i roli jaką odgrywało w Mieście rzemiosło, a zwłaszcza cech szewski. J. Wilczek nie był jedynym szewcem będącym "włodarzem" miasta. Już w wieku XVI stanowisko burmistrza piastował Michał Belda. Także część rajców miejskich pochodziła z cechu szewskiego. Rozwój cechu szewskiego widoczny jest na przykładzie stale wzrastającej liczby szewców. W XVII wieku było ich 12 (więcej niż Kalisz, który miał "tylko" 11), podczas gdy w końcu XVIII wieku (1793 r.) juz 52 (razem z garbarzami), zaś w 1912 - 130 szewców. Tym samym cech szewski stał się wówczas największym w mieście.

Sytuacja ta jednak uległa zmianie, zwłaszcza w wieku XX. W okresie II RP (1918-1939) cech szewski zaczął przeżywać poważne trudności, głównie związane z konkurencją towarów gotowych. W roku 1934 członków cechu szewskiego było już tylko 32. Obecnie w ewidencji działalności gospodarczej Urzędu Miasta i Gminy jest tylko 2 szewców.

Ks. Kazimierz Niesiołowski (1872-1949)

Każda nawet najmniejsza miejscowość posiada swoich lokalnych bohaterów, postacie wybitne i barwne, które nie są lub nie powinny być zapomniane. W przypadku Pleszewa osobą, która położyła olbrzymie zasługi w podnoszeniu na wyższy stopień życia społecznego i kulturalnego był ks. kazimierz Niesiołowski.

Przyszedł na świat w miasteczku Mrocza 06.02.1872 r. w rodzinie dzierżawcy dóbr Andrzeja Niesiołowskiego i Heleny z Bogusławskich. Po ukończeniu szkoły elementarnej w 1883 r. podjął naukę w gimnazjum w Bydgoszczy uzyskując maturę w 1892 r. Zdobywszy świadectwo dojrzałości wstąpił do seminarium duchownego w Poznaniu. Święcenia kapłańskie otrzymał 28.06.1896 r. z rąk arcybiskupa Floriana Stablewskiego. Skierowano go do Pleszewa, gdzie w miejscowej parafii objął funkcje wikariusza. Był nim w latach 1896-1900. Dnia 02.07.1900 r. został jej komendarzem-substytutem. Instytucja kanoniczna nastąpiła 24.10.1901 r. Gdy został proboszczem rozwinął na terenie parafii bardzo szeroką w zakresie problematyki i owocna w następstwach działalność duszpasterską, społeczna i kulturalną. Proboszczem był do 1949 r., z przerwą w latach 1941-45 (więziony i przesiedlony do Generalnej Gubernii). Zmarł 05.11.1949 r. i został pochowany na miejscowym cmentarzu.

Ksiądz Kazimierz Niesiołowski inicjował działalność towarzystw wstrzemięźliwości i organizacji charytatywnych. Wskrzesił w 1898 r. tutejsze Bractwo Wstrzemięźliwości (zał. 1851 r.). Przy jego współudziale założono 12.09.1902 r. Związek Księży Abstynentów, pozostając jego prezesem aż do 1939 r. Następnie przyczynił się do powstania 22.11.1905 r. świeckiej organizacji abstynenckiej pod nazwa Towarzystwo "Wyzwolenie", które w Pleszewie powstało 10.03.1906 r.
W 1904 r. z inicjatywy ks. Niesiołowskiego założono Towarzystwo Pań św. Wincentego a Paulo. Proboszcz został jego dyrektorem. Dzięki niemu ubodzy i chorzy znajdowali opiekę i pomoc. od 1901 r. stał na czele Kuratorium Domu Sierot i Ochronki w Pleszewie. Zakład do 1939 r. wychował ponad 700 dzieci. W Pleszewie 20.11.1898 r. powstało Towarzystwo Robotników Polsko-Katolickich. Patronem towarzystwa został ks. Niesiołowski. Pleszewski duchowny wygłaszał odczyty o kasach chorych, występował w obronie robotników. Inicjował przedstawienia amatorskie, w których brali udział członkowie Towarzystwa Robotników.

Duże zasługi położył na polu oszczędności. W 1899 r. powołał w Pleszewie "Kasę drobnych oszczędności" przeznaczona dla dzieci do 14 roku życia. Czynnie działał w Banku Pożyczkowo-Spółdzielczym. W 1904 r. został wybrany prezesem Rady Nadzorczej Banku. Reprezentował pleszewski Bank Pożyczkowo-Spółdzielczy na Sejmikach Związku Spółek Zarobkowych. Ks. Niesiołowskiemu przede wszystkim zawdzięcza się wybudowanie wspaniałego gmachu banku. Był inicjatorem pracy skautowej na terenie Pleszewa. Pierwsza drużyna powstała w czerwcu 1913 r.
Równie ciekawa była aktywność polityczna ks. Niesiołowskiego. Od 1905 r. związany był z Narodową Demokracją, a ściślej z organizacją jej podległą pod nazwą "Obrona Narodowa". Z jej ramienia brał udział w kampanii wyborczej 1908 r., ostro występował przeciwko germanizacji. Przykładem może być fakt popierania akcji strajkowej uczniów pleszewskich w 1902 r. Szczególnie aktywny był w 1918 r. gdy Polska "wybuchła" i odradzała się. W październiku 1918 r. na pleszewskiej plebanii, zawiązany został Tajny Komitet Obywatelski z ks. Niesiołowskim jako przewodniczącym. 14.11.1918 r. Komitet Obywatelski ujawnił się i przekształcił w Radę Ludową, która miała przejąć władzę w mieście i powiecie. 28.11.1918 r. prezesem Rady Ludowej został ks. Niesiołowski. Znalazł się także w składzie delegatów mających uczestniczyć w obradach Sejmu Dzielnicowego w Poznaniu od 03-05.12.1918 r.

Dnia 06.01.1919 r. nastąpiła uroczystość przejęcia władzy przez Radę Ludową. Na 20 plenarnych posiedzeń Rady w 18-tu z nich przewodniczył ks. Niesiołowski. Angażował się także w działalność na rzecz polskości w okresie plebiscytowym na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach. Organizował wiece i zbierał składki. W czasie trwania wojny Polski z Rosją Radziecką zgłosił się na ochotnika. 14.07.1920 r. otrzymał zgodę na czasowe objęcie kapelanii wojskowej, a następnie w stopniu kapitana został przydzielony do baonu zapasowego 57 pułku piechoty. Brał także udział w kampanii wyborczej do sejmu 1922 r.

W zakresie działalności kulturalno-oświatowej zwrócić należy uwagę na założenie i funkcjonowanie Ogródka Jordanowskiego. Ks. Niesiołowski biorąc przykład z dr Jordana urządził w 1901 r. plac gier ruchowych. W 1906 r. otworzył nowy ogród zwany Parkiem Dzieciątka Jezus, a później Ogródkiem Jordanowskim Dzieciątka Jezus. 17.04.1909 powołał do życia Towarzystwo Zabaw Ruchowych im. Jordana. Opracował jego statut i program, został także jego prezesem do 1939 r. Celem towarzystwa była "stała i dobrze zorganizowana opieka nad dziećmi oraz podnoszenie poziomu fizycznego i moralnego wśród dzieci i młodzieży za pomocą zdrowych zabaw ruchowych". W 1925 r. założył ogródki działkowe dla dorosłych.

Ks. Niesiołowski w okresie niewoli i po odrodzeniu był także prezesem Komitetu Powiatowego Towarzystwa Czytelni Ludowych. Z jego inicjatywy pleszewskie TCL urządzało tygodnie książki połączone z wystawami książek. Pierwsza wystawa była zorganizowana w 1918 r. a następne w 1928, 1933 i 1938 r.

Od 1913 r. pełnił funkcję przewodniczącego komitetu powiatowego Towarzystwa Pomocy Naukowej im. Dr Marcinkowskiego. W 1918 r. został uznany członkiem honorowym Towarzystwa Oświaty na Śląsku im. Św. jacka. Proponowano mu przejście do redakcji "Przewodnika Katolickiego", warunkiem było opuszczenie pleszewskiej społeczności. Propozycję odrzucił.

W wyniku zabiegów księdza powstała w 1909 r. w Pleszewie czytelnia dla kobiet, a w 1912 r. Stowarzyszenie Kobiet Pracujących. Bardzo ważną kwestią nurtującą pleszewskiego proboszcza była sprawa budowy Domu Parafialnego. według założeń dom ten miał służyć jako baza działalności większości organizacji społeczno-kulturalnych. Pierwsze projekty dotyczące budowy pojawiły się jeszcze przed I wojna światową. Jednak władze niemieckie nie udzieliły zgody na realizację tego pomysłu. Plany zostały uwieńczone sukcesem dopiero w latach 30-tych. Budowa trwała od 1931 r. i zakończona została w 1934 r. Impulsem przyspieszającym budowę było wyznaczenie Pleszewa przez Prymasa Augusta Hlonda na miejsce spotkania z okazji XIV Zjazdu Katolickiego. Dnia 28.06.1934 r. Prymas poświęcił Dom parafialny im. Ks. Piotra Skargi.

Przedstawione formy aktywności ks. Niesiołowskiego realizowane były przede wszystkim do 1939 r. Wojna i czas okupacji wpłynęły na ograniczenie działalności pleszewskiego duchownego. W 1941 r. ks. Niesiołowski został aresztowany. Przebywał w Forcie VII, a następnie w Bojanowie. W 1942 r. wysłany został do Generalnej Gubernii. Powrócił do Pleszewa wiosną 1945 r. Przyczynił się do naprawy niemal wszystkich budynków parafialnych, a zwłaszcza kościoła farnego, domu parafialnego, wikariatu oraz budynków gospodarczych probostwa. Dokonał także poświęcenia dawnego kościoła poewangelickiego.

Wznowił także prace w instytucjach działających przed wojną. W 1947 r. został honorowym prezesem Banku Pożyczkowo-Spółdzielczego. W 1948 r. wszedł w skład komitetu bibliotecznego mającego przyczynić się do utworzenia biblioteki publicznej w Pleszewie. Zasiadał także w komitecie honorowym 65-lecia Ochotniczej Straży Pożarnej. Podsumowaniem działalności pleszewskiego proboszcza może byc opinia wizytacji kanonicznej w 1949 r. Stwierdza ona, iż "plebania, dom XX wikariuszy, Dom Katolicki utrzymane są we wzorowym porządku". Równiez pozytywne oceny ogród proboszczowski oraz jordanowski.

Ks. Niesiołowski był autorem wielu broszur, książeczek, publikacji (np. "Szkice i sylwetki z przeszłości Pleszewa"). Jego bogate zycie zostało uhonorowane przez mieszkańców miasta (Honorowy Obywatel), jak również odznaczeniami państwowymi (krzyż oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Niepodległości, Złoty Krzyż Zasługi), oraz godnościami kościelnymi (prałat domowy Jego Świątobliwości papieża Piusa XI).

Przypomnienie działalności "wielkiego proboszcza małego miasta" - jak ks. Niesiołowskiego nazywano; księdza-społecznika, rzecznika pracy organicznej, inicjatora wielu przedsięwzięć o charakterze społecznym i kulturalnym wydaje się konieczne... Nie może przecież zaginąć pamięć o tak niezwykłej osobowości, której wieloletnia i owocna działalność przyczyniła się do rozwoju kulturalnego naszego miasta. (Rocznik Pleszewski 2003 - Robert Kulig).

Włodzimierz Jacorzyński (1901-1972)

Nauczyciel, wychowawca,działacz społeczny i kulturalny, reżyser. Urodził się 17 marca 1901 roku w Łanczynie k. Nadwórnej, jako syn nauczyciela Erazma Jacorzyńskiego i Emilii z Kropiwnickich. Po odbyciu służby wojskowej i uzyskaniu świadectwa dojrzałości w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim w Stanisławowie, w 1924 r. przybył do Pleszewa i 1 listopada tegoż roku rozpoczął pracę jako nauczyciel w Publicznej Szkole Powszechnej Męskiej im. Jana Kasprowicza w Pleszewie (dzisiejszy ZSP nr 1). Od początku swojej pracy pedagogicznej wzbogacał artystycznie okolicznościowe uroczystości szkolne i akademie.

W swojej pracy dydaktyczno-wychowawczej stosował nowatorską na owe czasy metodę - wychowania przez sztukę, co zaowocowało tworzeniem od 1927 r. szkolnych zespołów taneczno - scenicznych, a od 1931 r. reżyserowaniem przedstawień stowarzyszeń młodzieżowych. Dziecięce zespoły, w różnobarwnych i stylowych strojach występowały zarówno przed rówieśnikami, jak i przed dorosłą widownią. bardzo dobre efekty przyniosła praca nad rozwojem zdolności aktorskich dzieci i młodzieży. Dał się wówczas po raz pierwszy poznać jako twórca i reżyser cyklicznych jaskółek i "powitań św. Mikołaja".

Włodzimierz Jacorzyński, oprócz pracy dydaktyczno - wychowawczej, prowadził równiez ożywiona działalność kulturalną i społeczną. Stał się wybitnym animatorem życia muzycznego i teatralnego na terenie Pleszewa. Był m.in. współzałożycielem Chóru Męskiego "Harmonia", z którym występował jako solista tenorowy i gdzie kierował zespołem recytatorskim. W uznaniu zasług w pracy na rzecz chóru, otrzymał tytuł Honorowego Prezesa Chóru.

W czasie okupacji został wysiedlony do powiatu opoczyńskiego, gdzie w Marcinkowicach i Myśliborzu prowadził tajne nauczanie i zespół teatralny. W lutym 1945 r., po wyzwoleniu, powrócił do Pleszewa i 1 marca rozpoczął ponownie prace w Szkole Podstawowej nr 1.

Nadal działał jako animator kultury. Był m.in. założycielem i długoletnim prowadzącym (1945-1969) Ochotniczego Zespołu Teatru Ludowego, który w 1957 r. przekształcono w Zespół Sceniczny przy Zarządzie Powiatowym ZNP w Pleszewie. W 1955 r. zorganizował i do 1964 r. prowadził równiez Zespół Sceniczny Pleszewskiej Fabryki Aparatury Przemysłu Spożywczego "Spomasz".

W 1961 r. inscenizacja "Dziewczynki z zapałkami" wg H. Ch. Andersena, wzbogacona występami tanecznymi, była wystawiana w Teatrze Polskim w Poznaniu.

W 1966 r. założył zespól sceniczny przy Technikum Mechanicznym w Pleszewie, z którym wystawił "Szatana z siódmej klasy" wg Kornela Makuszyńskiego. W tym samym roku reprezentował również ziemię pleszewską na Kongresie Kultury Polskiej.

Włodzimierz Jacorzyński dał się poznać również jako twórca i reżyser wielkich widowisk plenerowych, m.in. "Dożynki" - 1945, "w krainie krasnoludków" - 1946, "Wisło moja" -1948. Właśnie wielkie widowisko plenerowe "My ze spalonych wsi" zrealizowane wg własnego scenariusza na stadionie sportowym 12 października 1969 roku stało się zamknięciem wieloletniej działalności Włodzimierza Jacorzyńskiego jako reżysera i twórcy teatralnego. na uwagę zasługuje fakt, że w spektaklu wzięło udział ponad pięciuset wykonawców w różnym wieku i różnych profesji.

Włodzimierz Jacorzyński wyreżyserował ponad 60 tytułów przedstawień, zarówno utworów różnych autorów, jak i własnych kompozycji. Wybór utworów pokazuje, że reżyser nie preferował konkretnej tematyki i nastroju przedstawień, gdy obok dzieł o poważnej tematyce, dotykającej niepokojących i bolesnych stron życia i historii, stoją legendy i baśnie, gdzie zło ostatecznie zostaje zwyciężone przez dobro. Reżyserował również widowiska, w których kreowana była fantazja, barwne widowiska pełne muzyki, śpiewu i tańca, widowiska gdzie obok dorosłych mogła występować młodzież, a przede wszystkim dzieci.

W okresie międzywojennym do najwybitniejszych osiągnięć reżyserskich Włodzimierza Jacorzyńskiego należą m.in. "Janko Muzykant" - 1930, "Powrót Taty" - 1930, "A za tego króla Jana" - 1933, a także komedia "Ciotka Karola" T. Brandona - 1934, "Dzielny wojak Symhe Szmil na froncie" - 1935, misterium "Ukrzyżuj Go" Trzywdar-Rakowskiego - 1936, dramat "Knajpa" - Parviego - 1937, "Dziewczynka z zapałkami" H. Ch. Andersena - 1938.

Po wojnie wyreżyserował m.in. "Betlejem polski" L. Rydla - 1946, "Obrazy dramatyczne z czasów okupacji i wyzwolenia" wg K. Brodzińskiego - 1949, "Baśkę" - 1950, "Odwety"" wg L. Kruczkowskiego - 1951, "Wodewil warszawski" - 1952, "Laleczka z saskiej porcelany" - 1956, "Dzikie łabędzie" Andersena w opracowaniu K. Jeżewskiego, "Nowe przygody Szwejka" -1956 oraz wiele wznowień tytułów z okresu przedwojennego.

Włodzimierz Jacorzyński w 1957 r. był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi. Za pracę na rzecz kultury otrzymał nagrodę indywidualną województwa poznańskiego i miasta Poznania na rok 1963. W 1963 r. został wyróżniony przez ministra Kultury i Sztuki odznaką "Zasłużonego Działacza Kultury". Otrzymał ponadto złotą odznakę PCK i ZNP.
Aktywny do ostatnich dni Włodzimierz Jacorzyński zmarł 21 stycznia 1972 roku w Pleszewie i został pochowany na cmentarzu przy kościele św. Floriana. (Rocznik Pleszewski 2003 - Paweł Jakubowski).