TURSKO

Wieś w gminie Gołuchów, położona 10 km na wschód od Pleszewa, po wschodniej stronie szosy do Jankowa. Jej zabudowania wzniesiono na wysoczyźnie między dolinami Ciemnej i Giszki. Przy Wiejskim Ośrodku Kultury działa tu regionalny zespół pieśni i tańca "Tursko", założony w 1971 r.

Historia

Nazwa wsi pochodzi od tura. Pierwszy raz wzmiankowana była w 1288 r. (Turscho), gdy należała do rodu Doliwów, choć o starszej historii Turska świadczą nie istniejące już grodzisko stożkowate w pobliżu ujścia Giszki do Prosny oraz znaleziony przed 1877 r. skarb kilkunastu srebrnych monet saskich z 2 poł. XI w. Parafia tutejsza jest znana od 1412 r.

Tursko

Tursko Tursko Tursko Tursko

W XV-XVI w. wieś posiadali Turscy, a potem uległa rozdrobnieniu. Na początku XVIII w. należała do Melchiora Gurowskiego, a w 2 poł. tego wieku - do kasztelanowej kaliskiej Anny ze Swinarskich Chlebowskiej, fundatorki obecnego kościoła. Na początku lutego 1769 r. pod Turskiem rozegrała się potyczka konfederatów barskich pod dowództwem marszałka Ignacego Malczewskiego z oddziałem rosyjskim kapitana Bielelubskiego. W 1826 r. Ignacy Suchorzewski podzielił Tursko miedzy 4 dzieci, czego pamiątką jest rozproszony układ przestrzenny wsi. W 1880 r. właściciel Władysław Skoraczewski wybudował dla siebie nowa rezydencję zwana Podborek.

Dla żołnierzy AK z obwodu jarocińskiego w nocy 14/14.09.1943 r. nastąpił zrzut broni i amunicji z czteromotorowego samolotu angielskiego "Liberator", obejmujący łącznie 12 pojemników. Odbierały go 24 osoby z placówek "Poelitz" w Pleszewie i "Gronostaj" w Gołuchowie. Zrzut zaraz zakopano w wale przeciwpowodziowym, a po kilku dniach przewieziono samochodem i ukryto w jednej z piwnic w Pleszewie. Tutejsza szkoła w 1993 r. otrzymała imię Armii Krajowej.

Kościół

Okazały kościół późnobarokowy św. Andrzeja Apostoła wzniesiono w latach 1777-86. Ma formę trójnawowej bazyliki z kwadratową wieżą od strony zachodniej. Wyposażenie wnętrza (m.in. 3 monumentalne ołtarze klasycystyczne) pochodzi z końca XVIII i początku XIX w. W ołtarzu głównym umieszczono (za zasuwą z obrazem Józefa Faworskiego Zmartwychwstanie z 1799 r.) czworodzielny drzeworyt kolorowany z 2 poł. XVIII w. - kopię wizerunku Matki Boskiej z Mariazell w Styrii (Austria poł.-wsch.), w sukience srebrnej z 1767 r. Dnia 28 września 1786 r. w wigilię św. Michała cudowny obraz wniesiono uroczyście do nowej świątyni i umieszczono w ołtarzu głównym.

Tursko

Tursko Tursko Tursko Tursko

Obraz ten rozpowszechnił się w wielu kopiach drzewo- i miedziorytowych po Wielkopolsce, stał się też celem pielgrzymek i 1 IX 1968 r. został koronowany przez prymasa Stefana Wyszyńskiego. Główne uroczystości ku czci Matki Boskiej Turskiej odprawiane są w Zielone Świątki.

Cudowny Obraz

To co przyciągało niegdyś tysiące ludzi do Turska, to było i jest nadal sanktuarium Matki Bożej Łaskawej. Zachowana kronika z 1777 r. opisuje dokładnie mające tu miejsce wydarzenia. Oto mieszkaniec Lenartowic, karczmarz Jan Biadała, kupił drzeworyt przedstawiający Matkę Boską z Dzieciątkiem, archanioła Michała oraz św. barbarę i św. Katarzynę. Przez 3 lata obrazek wisiał u niego na ścianie, a gdy zwilgotniał, Biadała położył go na wiązce grochu do wysuszenia.

Około godz. 15-tej obraz - mimo iż brak było wiatru - uniósł się w górę i poszybował ok. 7 km, opadając na piaszczystym miejscu w Tursku. Działo się to na oczach wielu ludzi dnia 9 czerwca 1764 roku, w wigilię Zielonych Świątek. Wydarzenie to szybko zyskało rozgłos i spowodowało przybywanie licznych pielgrzymek do obrazu, który już w 1765 r. uznano za cudowny.

Na potwierdzenie tego, że miejsce to zostało przez Maryję wybrane, zaczęły dziać się liczne cuda. Obraz umieszczono w kościele, a miejscowa dziedziczka kasztelanowa kaliska Anna Chlebowska rozpoczęła starania o uznanie cudownego charakteru wizerunku. Na jej wniosek Władysław Łubieński przekazał sprawę konsysarzowi w Kaliszu, który po wielu badaniach orzekł, że przeniesienie obrazu miało cudowny charakter i zezwolił na oddawanie mu publicznej czci. Od tego czasu zaczęto spisywać wszystkie nadzwyczajne wydarzenia i łaski jakich doznawali tu wierni. Dokumentacja ta zachowana po dzień dzisiejszy, świadczy o ogromnych rzeszach pielgrzymów, jakie przewinęły się przez sanktuarium. Wówczas też zaczęto przed obrazem składać wota, których pomimo wojen i grabieży zachowało się ponad 200 w tym najstarsze, pochodzące z 1765 roku, a więc zaledwie rok po cudownych wydarzeniach.

Sam obraz Madonny jest jednym z trzech naklejonych na deskę o wymiarach 92 x 57 cm. Pozostałe dwa to wizerunki św. Michała Archanioła i św. męczennic Barbary i Katarzyny. Obrazy wykonane są techniką drzeworytniczą i podkolorowane ręcznie w tonacji brązowej. Wszystkie wizerunki z czasem przykryto pozłoconymi sukienkami z otworami na twarze.

Madonna trzyma dzieciątko w lewej ręce, a ono zwraca się do niej twarzą. W prawej ręce Maryja trzyma berło, na głowie ma welon w kwiaty rozchodzące się na brązowo ognistym tle. Podpis w języku niemieckim wyjaśnia pochodzenie obrazu: - "Starodawny łaskami słynący obraz błogosławionej Matki Bożej z Mariazell". Jest to więc swoiste przedstawienie cudownej figurki Królowej Austrii z miejscowości Maria-Zell w Styrii. Całość umieszczona jest w drewnianej gablocie o wymiarach 105 x 76 cm, pochodzącej z 1767 r.

Ukoronowaniem dziejów obrazu był dzień 1 września 1968 r. Pod przewodnictwem kardynała Stefana Wyszyńskiego odbyła się uroczystość jego koronacji, która zgromadziła ok. 30 tys. pielgrzymów, 250 kapłanów i 16 biskupów.

Ogrójec

Miejsce gdzie upadł obraz, zostało zaznaczone, a przez pątników uważane było za święte, nazwano Ogrójcem i w dwa lata po wydarzeniach ustawiono nań murowany cokół z kamiennymi figurami. Pielgrzymi obchodzili to miejsce na kolanach, zabierając ze sobą piasek, który stał się tutaj znakiem szczególnych łask Maryi. W dobie zaborów mieszkańcy Wielkopolski pielgrzymowali do Turska, które zyskało miano "Wiejskiej Częstochowy".

Tursko Tursko

Tursko Tursko Tursko

W "Ogrójcu" z końca XVIII w. - stoi figura Matki Boskiej Turskiej otoczona okrągłym murem z wnękami i rzeźbami. Od zewnątrz na tym murze zawieszono tablice: 200-lecia Odsieczy Wiedeńskiej (z 1883 r.), ku czci żołnierzy Armii Krajowej (1983) i zamordowanego w Dachau ks. Franciszka Jędrzejowskiego, na cokole figury zaś - tablicę 200-lecia sanktuarium (1986) i 3 barokowe figury świętych.

Tursko TurskoTursko Tursko Tursko

Tursko

Na terenie przykościelnym zachował się kamienny krzyż misyjny z 1887 r. oraz murowany, zagłębiony w ziemi grobowiec Basińskich, posiadający od strony szczytowej epitafia Tomasza Basińskiego (1785-1863), oficera wojsk polskich, i ks. Tomasza Basińskiego (1816-96), tutejszego proboszcza.

Park

W sąsiedztwie rozciąga się zaniedbany park (7,93 ha), założony w 1823 r. z drzewostanem rodzimego pochodzenia. Starszy jest pomnikowy dąb szypułkowy o obw. 580 cm, rosnący w północno-zachodnim narożniku parku. Stojący tu dawniej dwór z 2 poł. XVIII w. rozebrano w 1968 r.

Przy szosie do Pleszewa znajduje się zespół folwarczny składający się z kamienno-ceglanego budynku owczarni z 1900r.; murowanej wolarni z XIX/XX w. i drewnianej stodoły z 1898 r. W pobliżu budynki mieszkalne.

Po zachodniej stronie parku położony jest duży zespół zabudowań folwarcznych, rozplanowanych wokół podwórza o rozczłonkowanym kształcie i pochodzących częściowo z 2 poł. XIX w. (m.in. gorzelnia z 1879 r. i kuźnia z 1881 r.)

Dom nr 7 w zach. części wsi, z dachem naczółkowym i wejściem we wnęce między 2 kolumienkami, to plebania, zbudowana w 1933 r. Naprzeciwko znajduje się miejsce, gdzie dawniej stał kościół (ostatni drewniany, postawiono tu w 1702 r.); dziś pozostało tam tylko kilka grobów.

Na południowy-wschód od wsi zachował się wiatrak koźlak z 1764 r.

Zapraszam do Galerii - http://picasaweb.google.pl/stankaloud

Opracowanie i zdjęcia: Stanisław Kałka

na podstawie:
Powiat Pleszewski, WBP Poznań 1999;
J. Jackowski "Szlak turystyczny Pleszew - Gołuchów".